Başlıktaki sözler rahmetli Çetin Emeç’e ait. Peki, özgürce yazabiliyor muyuz? Ne yazık ki, bu soruya kendi adıma, göğsümü gere gere, evet diyemiyorum.
Yazdığım her yazıyı bir kaç kez gözden geçirme gereği hissediyorum. Sürekli bir self kontrol halindeyim. Gözümden kaçan bir kelimenin, başıma neler açabileceğini tahmin edebiliyorum.
Oysa ki,
Anayasamızın 26. Maddesi, Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar.” diyor.

Bakınız, Dünya Basın Özgürlüğü Endeksinde ülkemiz kaçıncı sırada?
Reporters Sans Frontieres, kısa ismi RSF, Türkçesi, Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü. Bu örgüt, her yıl Dünya Basın Özgürlüğü Endeksini yayınlıyor.
Endekse göre, Türkiye 2025 yılında, bir önceki yıla göre bir sıra daha gerileyerek, 180 ülke arasında 159’uncu sırada yer aldı. Ülkemizin yer aldığı sıralama çok vahim kategorisi olarak kabul ediliyor.

Türkiye, 2002 yılında 99. sırada idi. 2016’da 151, 2017’de 155, 2018 ve 2019’da 157’inciliğe kadar gerilemiş, 2020’de 154, 2021’de 153, 2022’de 149, 2023’te 165, 2024’te 158. sırada gösterilmişti.
Son 23 yılda 60 basamak ďüştük.

Basın özgürlüğünde, Uganda, Etiyopya, Ruanda, Kırgızistan, Kazakistan ve Ürdün Türkiye’den daha iyi durumda.

RSF Türkiye temsilcisi Erol Önderoğlu, Türkiye’nin endeksteki gerilemesini endişeyle karşıladıklarını açıkladı.
Önderoğlu özellikle şuna dikkat çekti; “Medya sermayesinin ilan ve reklam gibi yollarla kamu eliyle ayrımcı tarzda desteklenmesi, eleştirel yayın kuruluşlarının keyfi tarzda para cezalarıyla hedef alınması, dijital çağda bağımsız medyanın gelir modellerinin desteklenmemesi gibi faktörler Türkiye medyasını da son yıllarda endişe verici bir kırılganlığa taşıdı. Yasal ve fiziki süregiden baskılardan usanan gazetecilik, uzun yıllar demokratik düzenleme ve güvenceden yoksun kaldıktan sonra, şimdi de ekonomik istikrarsızlığın getirdiği darbeyle zayıflama gösteriyor. Karşı karşıya bulunduğumuz tehlike, medyada tek sesliliktir”

RSF’nin 2025 Endeksi için elde ettiği verilere göre, değerlendirmeye alınan 180 ülkeden 160’ında yani yüzde 88,9 unda medya kuruluşları mali istikrar sağlayamıyor. Küresel olarak ülkelerin neredeyse üçte birinde ekonomik zorluklar haber kuruluşlarının kapanmasına yol açıyor.

Sadece Basın Özgürlüğü sıralaması değil, ne yazık ki ülkemiz bir çok alanda endişe verici biçimde geriliyor.

Freedom House’ın 2025 “Dünya Özgürlükler Raporu”na göre;
Türkiye, son 10 yılda özgürlüklerin en fazla gerilediği ilk 10 ülke arasında.

Bizi “Özgür Olmayan Ülkeler” kategorisine koymuşlar.
Özgürlüklerin en hızlı gerilediği ülkeler listesinde, ilk sırada Nikaragua, yedinci sırada ise Türkiye var.
İlk 7 şu şekilde sıralanmış; Nikaragua, Tunus, El Salvador, Nijer, Hong Kong ve Sırbistan’ın ardından Türkiye yer alıyor.

2025 “İnsan Özgürlüğü Endeksinde ise
Türkiye, 164 ülke arasında 144’üncü.
Yani, sondan 20’nci…
İlk 10’da, İsviçre, Danimarka, Yeni Zelanda, İrlanda, Lüksemburg, Estonya, Finlandiya, Çek Cumhuriyeti, Hollanda ve Avustralya var.
Hindistan, Ukrayna, Nijerya bile bizden iyi durumda.

Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün, 2025 “Yolsuzluk Algı Endeksi”ne göre Türkiye, 182 ülke arasında, 124’üncü sırada.
2024’te 107’nci sırada idik.
Bir yılda 17 sıra gerilemişiz.
Türkiye; Beyaz Rusya, Cibuti, Moğolistan, Nijer ve Özbekistan’la aynı sırada.
Angola, Sırbistan, Cezayir, Nepal ve Ukrayna Türkiye’den daha iyi durumda

Birde, Dünya Adalet Projesi’nin 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi var.
Bu endekse göre,Türkiye, hukukun üstünlüğünde, 143 ülke arasında 118’inci sırada.
2015’te 80’inci sırada idik.
10 yılda, 38 sıra gerilemişiz.
Çin, Sırbistan, Kenya, Belarus, Lübnan, Angola, Honduras bizden iyi durumda.

Basın Özgürlüğü derken bakın nerelere geldik.
Basın özgür olursa hepsi düzelir. Bakınız, basının özgür olduğu ülkelere, tüm bu kategorilerde üst sıralarda olduklarını göreceksiniz.

Özgür basının olmazsa olmazı; dürüst, karakterli, ülkesini gerçekten seven, kalemini satmayan, yalakalık ve yandaşlık yapmayan, doğru ve objektif habercilik ilkesini benimsemiş gazetecilerdir.
Ülkemizde böyle gazetecilerin sayısının artması umuduyla…

Kaynak: RSF World – t.co/9hg6UWhCRV

İlyas Erbay