SÖKE’DE SİNEMA KÜLTÜRÜ (2) EFES SİNEMASI

Söke’nin sinema tarihindeki en sembolik yapılardan biri olan Efes Sineması, kentin kültürel değişimini anlatmak adına eşsiz detaylar barındırmaktadır. 1950’li yılların sonunda inşa edilen yapı, dönemin mimari anlayışına uygun olarak hem sinema hem de otel fonksiyonunu bir arada barındıran “çok amaçlı” bir kompleks olarak tasarlandı.

Salonun balkonlu yapısı, akustik düzeni ve geniş sahnesi; burayı sadece bir film izleme alanı değil, aynı zamanda önemli bir konser ve tiyatro merkezi haline getirmiştir. Efes Sineması, Söke halkı için gerçek bir “buluşma noktasıydı.” Özellikle 50 yaş ve üzeri Sökelilerin hafızasında; pazar günleri ailece gidilen matine filmleri, şık kıyafetlerle katılan galalar ve sinema önündeki sosyal hareketlilik geniş yer tutar. Burası, sadece yerli ve yabancı filmlerin gösterildiği bir yer değil; dönemin ünlü sanatçılarının sahne aldığı bir sanat mabediydi.

Televizyonun yaygınlaşması ve alışveriş merkezi sinemacılığının yükselişiyle Efes Sineması uzun yıllar kapalı ve bakımsız kaldı. “Bir kültürel mirasın uykuya dalışı” olarak nitelendirilebilecek bu süreç, 2021-2022 yıllarında Söke Belediyesi tarafından gerçekleştirilen kamulaştırma ile sona erdi. Merhum Belediye Başkanı Levent Tuncel döneminde başlatılan restorasyon çalışmaları sonucunda bina, kente modern bir sanat merkezi olarak yeniden kazandırıldı.

SARAY SİNEMASI

Saray Sineması, Söke’nin kalbi sayılan İstasyon Caddesi’ne yakınlığıyla bilinirdi. Efes Sineması daha çok bir “kültür kompleksi” işlevi görürken; Saray Sineması çarşı esnafının, trenle gelen yolcuların ve yerel halkın günlük rotası üzerindeydi. “Saray” ismi o dönem Türkiye genelindeki pek çok lüks sinemaya verilmiş olsa da Söke’de bu isim, halkın sinemaya verdiği değeri ve salonun konforunu simgeliyordu.

Saray Sineması genellikle Yeşilçam’ın en popüler aşk ve aile filmlerinin (örneğin Türkan Şoray ve Kadir İnanır filmleri) halkla buluştuğu bir merkezdi. Efes Sineması büyük konserlere ve resmi törenlere ev sahipliği yaparken; Saray Sineması, Sökelilerin “Hadi bir filme gidelim,” dediğinde akıllarına gelen ilk adresti.

Günümüzdeki Durumu: Saray Sineması, pek çok tarihi sinemanın aksine tamamen yok olmamış; modernize edilerek Dicle-Vizyon adıyla bir süre daha sinema geleneğini sürdürmüştür. Ancak günümüzde Novada gibi modern alışveriş merkezlerindeki çok salonlu sinemaların (Cinemarine gibi) açılması, bu tür butik ve yerel sinemaların popülerliğini ne yazık ki olumsuz etkilemiştir.

YAZLIK SİNEMALAR VE ZEHRA YENGENİN DAMI

Söke’de sinema sadece kapalı salonlardan ibaret değildi. Yazlık sinemaların eski kültür hayatındaki yeri bambaşkaydı:

• Neşe Sineması: Söke’nin en meşhur yazlık sinemalarından biriydi.

• Park Sineması: Parkın içinde, ağaçların gölgesinde film izleme deneyimi sunardı.

• Zehra Yengenin Damı: Söke’nin sosyal tarihine geçmiş samimi bir nostalji hikâyesidir. Albayrak Caddesi üzerindeki yazlık sinemanın hemen yanında bulunan Zehra Yengelerin evinin damı; çocuklar ve gençler için bilet parası vermeden film izlenebilecek en keyifli yerdi. Bu damdan izlenen filmler, sinemanın sadece bir seyir eylemi değil, bir mahalle kültürü olduğu o eski, samimi günleri temsil etmektedir.

YENİ SİNEMA

1960’ların başında, Söke’nin kentsel olarak genişlemeye başladığı dönemde açılmıştır. Efes Sineması’nın klasik yapısına karşın Yeni Sinema, dönemin modern çizgilerini taşıyan bir iç mimariye sahipti. Çarşı merkezinin biraz daha dışında konumlanmasıyla Söke’nin “yeni” yüzünü temsil ediyordu.

Yeni Sinema denince akla gelen en önemli detaylardan biri, meşhur kadınlar matinesidir. O dönem kadınların evde hazırladıkları börek ve çöreklerle sinemaya gitmesi bir ritüel halindeydi. 70’li yıllarda liseli gençlerin okul çıkışı uğrak noktası olması, burayı Efes’in daha resmi ve ağırbaşlı havasından ayırıyordu.

Yeni Sinema’nın hikâyesi maalesef Efes gibi mutlu bir sonla bitmedi. Pek çok Anadolu sineması gibi önce kapandı, sonra düğün salonu olarak kullanıldı ve nihayetinde bir iş merkezine dönüştürüldü.

Özetle Sinemalar Arasındaki Farklar:

• Efes: Kentin protokolü ve sanat mabedi.

• Saray: Çarşının kalbi ve halkın eğlencesi.

• Yeni Sinema: Modernleşen Söke’nin ve gençliğin sesi.

Ali Gençli